Moet de UV-lamp worden uitgezet tijdens een GH- of KH-behandeling van de vijver?

Bij de balie van Nodebais komt de vraag elk voorjaar terug, vaak gesteld met een emmer minerale zouten onder de arm: "Moet ik mijn KH verhogen, en moet ik dan de uv-lamp uitschakelen?" Het antwoord verrast soms. Bij een eenvoudige toevoeging van GH- of KH-zouten kan de uv-C doorgaans blijven draaien: deze mineralen worden niet door de straling vernietigd. Het zijn andere producten, die vaak in dezelfde week worden toegevoegd, die uitschakelen noodzakelijk maken. Het komt erop aan te weten welke.

Wat een uv-C werkelijk doet in het circuit

Een uv-C-clarifier is een buis waarin het water langs een lamp stroomt die straling rond 254 nanometer uitzendt. Deze straling beschadigt het genetische materiaal van microscopische organismen die door het apparaat gaan: eencellige algen, vrije bacteriën en bepaalde parasieten in het zwemstadium. Zwevende algen klonteren daarna samen en worden door het filter tegengehouden. Uv filtert dus niets en verandert de minerale chemie van het water niet.

Calcium, magnesium en bicarbonaten, die samen de hardheid en het buffervermogen bepalen, zijn opgeloste ionen. Ze leven niet, hebben geen DNA dat beschadigd kan worden en de uv-doses van een vijverapparaat veranderen ze niet. Daarom kunnen GH- of KH-zouten worden toegevoegd terwijl de lamp aanstaat. In handleidingen over waterkwaliteit in de aquacultuur, zoals die van Boyd en Tucker, worden alkaliniteit en hardheid overigens behandeld als louter chemische parameters, die met minerale toevoegingen worden gecorrigeerd.

De selectie, product voor product

Noga benadrukt in zijn standaardwerk over visziekten dat de doeltreffendheid van een behandeling afhangt van de werkelijke concentratie ervan in het water gedurende de volledige voorgeschreven behandelduur. Een UV-lamp of actieve kool die tegelijkertijd in werking zijn, kunnen deze concentratie verlagen zonder dat dit zichtbaar is. Vandaar de vrijwel systematische instructie van fabrikanten van geneesmiddelen: UV uit, actieve kool verwijderd.

De valkuil van een voorjaarsbehandeling

Het klassieke scenario ziet er als volgt uit. Halverwege april warmt het water op, we maken het filter schoon, schakelen de UV weer in, voegen bacteriën toe om het biologisch evenwicht te herstellen en voegen vervolgens KH-zout toe omdat de test een te laag bufferend vermogen aangaf. Alles wordt dezelfde zaterdag toegevoegd. Het resultaat: de bacteriën gaan steeds opnieuw door de lamp, het filter start slecht op en de eigenaar concludeert dat «de KH niets heeft geholpen» of dat «de bacteriën niet werken».

U kunt de stappen beter scheiden. Corrigeer eerst de KH, met de lamp aan, in meerdere kleine doseringen met enkele dagen ertussen. Zodra de KH stabiel is, schakelt u de UV uit, voegt u de bacteriën toe en laat u de UV uit gedurende de door de fabrikant aangegeven periode, vaak ongeveer één tot twee dagen. Goed gebufferd water is bovendien gunstig voor nitrificerende bacteriën, die alkaliniteit verbruiken bij het omzetten van ammoniak.

Waarom de KH aandacht verdient

In een vijver die met regenwater wordt gevuld, of in een regio met zacht water, kan de KH zeer laag worden. En juist die waarde dempt de pH-schommelingen tussen overdag, wanneer planten en algen de CO₂, en 's nachts. Wetzel beschrijft dit carbonaatsysteem goed: hoe minder bicarbonaten er zijn, hoe sterker de pH heen en weer schommelt. Voor koi zijn deze schommelingen een bron van stress. Een KH die binnen een gematigde bandbreedte van enkele Duitse graden wordt gehouden, volstaat doorgaans om de situatie te stabiliseren.

GH heeft vooral betrekking op calcium en magnesium. In leidingwater in België is de waarde zelden te laag, maar dat kan wel het geval zijn in een vijver die uitsluitend met regenwater wordt gevuld. Meet voordat u iets toevoegt: «blind» corrigeren is de belangrijkste oorzaak van overdoseringen die we in de winkel zien.

De juiste aanpak

1. Meet GH, KH en pH 's ochtends, vóór elke correctie.
2. Lees het etiket van het product: alleen mineralen, of een mengsel met bacteriën en additieven?
3. Alleen mineralen: laat de UV aan, doseer in kleine stappen en meet na enkele dagen opnieuw.
4. Bacteriën, anti-algenmiddel of medicijn: schakel de UV vóór het doseren uit, houd de aangegeven uitschakelduur aan en schakel de UV daarna weer in.
5. Noteer datums en doseringen: na één seizoen ken je het gedrag van je vijver.

Een praktisch detail: de UV uitschakelen betekent niet dat je de pomp moet uitschakelen. De circulatie en zuurstoftoevoer moeten doorgaan, vooral wanneer je bacteriën toevoegt die zuurstof verbruiken. Bij veel installaties is de UV op een eigen stopcontact aangesloten; als dat bij jou niet het geval is, maakt een buitenstekkerdoos met afzonderlijke schakelaars het leven eenvoudiger.

Ook lezen

Meer informatie over bacteriën: Moet je de UV uitschakelen wanneer je bacteriën aan een vijver toevoegt?.

ARTIKEL LEZEN

Veelgestelde vragen

— Kan UV-straling de KH verlagen?

Nee, niet rechtstreeks. De KH daalt vooral door nitrificatie, regenwater en biologische activiteit. De UV heeft daar niets mee te maken.

— Hoelang moet de UV uitgeschakeld blijven nadat bacteriën zijn toegevoegd?

Volg de gebruiksaanwijzing van de fabrikant. Vaak wordt één tot twee dagen aangehouden, zodat de bacteriën zich in het filter kunnen hechten.

— Kan ik GH en KH op dezelfde dag toevoegen?

Ja, als de producten compatibel zijn, maar doseer geleidelijk en meet na enkele dagen opnieuw in plaats van alles in één keer te corrigeren.

— Moet de pomp ook worden uitgezet tijdens een behandeling?

Nee. De pomp zorgt voor circulatie en zuurstoftoevoer. Alleen de UV en eventueel de actieve kool moeten buiten werking worden gesteld, afhankelijk van het gebruikte product.

Samengevat

• GH- en KH-zouten zijn mineralen: UV-C mag ingeschakeld blijven.
• Bacteriën, anti-algenmiddelen en medicijnen: UV uitgeschakeld, duur volgens de gebruiksaanwijzing.
• Corrigeer eerst de KH, voeg daarna de bacteriën toe, in twee stappen.
• Meet voor en na: corrigeer niet blindelings.

Laatste update: 29 september 2026.