In dit artikel bekijken we uitgebreid het nut van de sifon in aquaponics: waarvoor hij dient, hoe hij werkt, hoe je problemen met de werking ervan oplost enzovoort…

Waarvoor dient een sifon?

Een sifon zorgt voor eb en vloed in het kweekbed; dat is zijn voornaamste functie. Geen sifon, geen eb en vloed (merk op dat er verschillende soorten sifons bestaan, zoals bijvoorbeeld de kloksifon).

Hij zorgt voor een enorme toevoer van zuurstof voor de planten via de wortels en ook voor de bacteriën. Deze eb en vloed levert hun dus alle zuurstof die ze nodig hebben.

Een andere functie van de sifon — of misschien een bijkomend effect — is dat hij de ophoping van organisch materiaal voorkomt: dode wortels, bladeren... Alles wat je kweekbed kan verstoppen.

En tot slot is het belangrijk om te weten dat de sifon mechanisch werkt. Je hebt dus absoluut een pomp nodig. Meestal is die er al wanneer het om een aquaponisch systeem gaat.

Hoe werkt het?

Eerst moet je je kweekbed installeren. Zodra je kweekbed klaar is, plaatsen we de sifon. Je hebt een buis die het maximale waterniveau bepaalt; meestal is dit de bovenste buis. Het water stijgt dus in het kweekbed en stroomt vervolgens via deze buis weg. Je hebt ook twee bochten van 90 graden nodig, zodat het water terug naar de vissen kan stromen. Boven op deze afvoerbuis komt de klok. Daarom heet dit een kloksifon. Dankzij deze klok kunnen we een sifonwerking verkrijgen. Vervolgens voegen we een beschermcilinder toe om te voorkomen dat het substraat in de klok of de afvoerbuis terechtkomt. Je kleikorrels, lavasteen enzovoort moeten dus in het kweekbed blijven en de sifon niet verstoppen.

Hoe werkt dat precies?

De pomp die in de visbak staat, voert water aan. Het kweekbed loopt geleidelijk vol en het waterpeil stijgt. Zodra het water het niveau van de afvoerbuis bereikt, stroomt het versneld door deze buis naar beneden. Die versnelling veroorzaakt een onderdruk. Door die onderdruk wordt al het water uit het kweekbed in de afvoerbuis gezogen. Dat noemen we een sifon.

Enkele handige tips

Om te beginnen moet je weten dat de afmetingen van de sifon op basis van ervaring worden bepaald aan de hand van de buisdiameter en de afmetingen van je kweekbed. Kortom, je moet de regel van twee toepassen: de beschermcilinder rond de klok moet een diameter hebben die twee keer zo groot is als die van de klok. Bovendien moet je je hand erin kunnen steken (dit is belangrijk voor het onderhoud). De diameter van de klok zelf moet twee keer zo groot zijn als die van de afvoerbuis. Als je dus een buis van 3,2 cm hebt, betekent dit dat de klok 6,4 cm en de beschermcilinder 12,8 cm in diameter moeten zijn.

Ten tweede: omdat de afmetingen op basis van ervaring worden bepaald, moet je je systeem installeren en het vervolgens leeg testen, dus zonder substraat of planten. Zodra de sifon start en stopt, kun je je substraat, kleikorrels en lavasteen toevoegen en opnieuw testen voordat je de planten erin zet.

Ten derde heb je voor de waterafvoer naar de vissenbak twee bochten van 90 graden nodig. Zo kan de sifon goed opnieuw aanzuigen, wat erg belangrijk is. Je moet het debiet van de pomp zo instellen dat er ongeveer drie tot vier eb-en-vloedcycli per uur plaatsvinden. Dat wil zeggen dat het water elk uur drie of vier keer moet stijgen en weer dalen.

Ten vierde moet je ervoor zorgen dat je het debiet van het inkomende water kunt regelen. Daarom raden we sterk aan om een ventiel toe te voegen. Vaak is het eenvoudiger om een ventiel bij de ingang van het kweekbed te plaatsen dan het debiet rechtstreeks op de pomp aan te passen.

En tot slot: omdat aquaponics een levend systeem is, zullen er onvermijdelijk op een bepaald moment wortels in je sifon terechtkomen en deze verstoppen. Controleer dit daarom regelmatig door je hand in de beschermcilinder te steken.

De meest voorkomende problemen met een sifon en de oplossingen

Er zijn twee soorten problemen:

1. Ten eerste start de sifon niet,
2. ten tweede start de sifon wel, maar stopt hij niet.

Waarom start de sifon niet?

De sifon start niet wanneer het waterpeil in het kweekbed stijgt, de bovenkant van de afvoerbuis bereikt en wegstroomt, maar niet wordt weggezogen. Het is alsof je geen klokken hebt. Het waterpeil blijft gelijk en er is dus uiteraard geen eb en vloed. In dat geval moet je eerst controleren of de onderkant van de klok of de beschermcilinder niet verstopt is.

Als er op die plek kleikorrels of zand bovenop terecht zijn gekomen, of als de bodem niet helemaal vlak is, krijg je namelijk problemen. Controleer ook goed of de klok waterdicht is, vooral aan de bovenkant. Vaak gaat het om zelfgemaakte systemen met een hoofdleiding en daarbovenop een dop. Als die niet waterdicht is, kan de klok haar werk niet doen.

Tot slot: als het waterdebiet te laag is en het waterniveau langzaam stijgt tot aan de bovenkant van de afvoerbuis, zal het water langzaam wegstromen en geen versnelling veroorzaken. De sifon zal dan niet in werking treden.

Tweede probleem: de sifon start, maar stopt niet

Dit betekent dat al het water uit het kweekbed wordt weggezogen, maar dat de sifon niet wordt onderbroken en het water helemaal onderin blijft staan. Dit probleem is vervelender dan het eerste, omdat de wortels die in het water stonden daardoor aan de lucht komen te liggen.

Dit kan drie oorzaken hebben:

1. Controleer of de afvoer bij de vissenbak niet onder water staat. Vergeet niet dat we regelmatig water aan het aquaponische systeem moeten toevoegen, omdat de planten water verdampen. Het kan dus gebeuren dat je water hebt bijgevuld zonder het op te merken en dat de laatste bocht van 90 graden van de afvoerbuis onder water is komen te staan. In dat geval stopt de sifon niet.
   
   
2. De tweede mogelijke oorzaak is de configuratie van de afvoer. Stel dat je een eerste bocht van 90 graden ziet, gevolgd door een buis en vervolgens een tweede bocht van 90 graden. Afhankelijk van de lengte van de buis en de afmetingen van je kweekbed kan dit ervoor zorgen dat de sifon niet stopt.
   
   
3. De laatste mogelijke oorzaak is een te hoog waterdebiet. De sifon wordt geactiveerd en het kweekbed loopt leeg, maar de pomp voert vervolgens zoveel water aan in verhouding tot de afvoersnelheid van de sifon dat er geen lucht naar binnen kan en de sifon niet wordt onderbroken. De sifon blijft dan werken en het water blijft onderin staan. In dat geval moet je de sifon handmatig opnieuw op gang brengen door de klok op te tillen. Steek daarvoor je hand in de beschermcilinder en til vervolgens de klok op. Draai de klok een beetje rond, plaats hem weer op de bodem en probeer het probleem op te lossen door de hierboven genoemde oorzaken te controleren.