Daphnia’s kweken (Daphnia magna of pulex): de soort kiezen, een duurzame kweek opzetten en hun rol in helder vijverwater

Ze worden watervlooien genoemd, maar het zijn piepkleine kreeftachtigen die tot de nuttigste organismen van een waterpartij behoren. Daphnia's filteren voortdurend microscopische algen uit groen water en vormen uitstekend levend voer voor jonge vissen en kleine vissoorten; goed opgezet in een buitenbak kan een kweek van het voorjaar tot de herfst regelmatig oogsten opleveren. Je moet wel de juiste soort kiezen en de paar fouten vermijden waardoor een kweek binnen een week instort.

Wat is een daphnia?

Daphnia's zijn planktonische kreeftachtigen van enkele millimeters groot, beschermd door een transparant pantser. Ze bewegen zich voort met kleine sprongen dankzij hun grote antennes, waaraan ze hun bijnaam watervlooien te danken hebben. Hun borstpoten vormen een filter dat microscopische algen, bacteriën en fijne deeltjes tegenhoudt. Een dichte populatie kan in enkele dagen een groot deel van het volume van een vijver filteren. Dat is een van de redenen voor de «helderwaterfase» die in het voorjaar in veel wateren wordt waargenomen, wanneer daphnia's de overhand krijgen op het fytoplankton.

Hun geheim van productiviteit: onder goede omstandigheden planten de vrouwtjes zich zonder mannetje voort, via parthenogenese, en brengen ze om de paar dagen jongen ter wereld. Wanneer de omstandigheden verslechteren - overbevolking, voedseltekort, kortere dagen - verschijnen er mannetjes en produceren de vrouwtjes rusteieren, beschermd in een donkere omhulling die ephippium wordt genoemd en die vorst en droogte kan overleven.

Daphnia magna of Daphnia pulex?

Voor een eerste kweek in een buitenbak is Daphnia magna doorgaans de gemakkelijkste en rendabelste soort. Als je heel jonge vislarven wilt voeren, houd dan daarnaast een kweek van D. pulex.

Een duurzame kweek opzetten

De bak

Een bak, kuip of grote teil van 50 tot 200 liter, van voedselveilig kunststof, geplaatst in halfschaduw. In de volle zon loopt de temperatuur in de zomer te hoog op, terwijl volledige schaduw de ontwikkeling van groen water verhindert. Vermijd metalen bakken, want koper en zink zijn zeer giftig voor watervlooien.

Het water

Schoon regenwater of kraanwater dat is ontchloord en enkele dagen heeft gestaan. Een pH tussen 7 en 8,5 is geschikt. Watervlooien zijn zeer gevoelig voor chloor, zeep en resten van behandelingsmiddelen: gebruik nooit een emmer waarin schoonmaakmiddelen hebben gezeten.

Het voedsel

Het beste voedsel is groen water, rijk aan microscopische algen. Laat voor de productie een tweede bak met water in de zon staan, met een snufje meststof of enkele slablaadjes, en giet daar regelmatig wat van over. Als alternatief volstaat voor een bak van 100 liter om elke twee of drie dagen een mespuntje aangelengde bakkersgist of spirulinapoeder toe te voegen. De grootste fout is te veel voeren: het water wordt troebel, het zuurstofgehalte daalt en de kweek stort binnen enkele dagen in. Voer alleen wanneer het water weer helder wordt.

De beluchting

Zeer zachte beluchting met enkele grote bellen houdt het zuurstofgehalte op peil zonder stroming te veroorzaken. Fijne microbellen worden afgeraden: ze kunnen onder het schild terechtkomen en de watervlooien naar het wateroppervlak laten stijgen. Enkele ondergedompelde planten, zoals hoornblad, zorgen voor zuurstof en beschutting.

Oogsten zonder de kweek uit te putten

1. Wacht tot de populatie dicht genoeg is: het water wemelt van kleine, springende puntjes.
2. Oogst maximaal een kwart tot een derde van de populatie per week, met een fijnmazig schepnet.
3. Spoel de watervlooien in schoon water voordat je ze aan de vissen voert.
4. Voer kleine hoeveelheden: niet opgegeten watervlooien overleven in de bak zonder het water te vervuilen.
5. Ververs elke week een beetje water uit de bak en hevel het bezinksel van de bodem af.

En in de bak?

In een vijver zonder vissen of met weinig vissen vestigen watervlooien zich vaak spontaan en dragen ze actief bij aan helder water. In een vijver met koikarpers of goudvissen worden ze snel opgegeten: daarom is een aparte kweekbak onmisbaar als je regelmatig wilt produceren. Ze introduceren in een zeer groene vijver kan tijdelijk helpen om het water helderder te maken, op voorwaarde dat de vissen er niet meteen een feestmaal van maken.

Veelvoorkomende problemen

• De kweek stort in: te veel voeren, overmatige warmte of zuurstofgebrek.
• De watervlooien worden rood: het water bevat te weinig zuurstof, waardoor ze hemoglobine aanmaken. Belucht en voer minder.
• Verschijning van donkere eieren: stressomstandigheden, overbevolking of het einde van het seizoen. Oogst meer.
• Invasie van andere organismen: cyclops, muggenlarven. Dek de bak af met een klamboe en oogst selectief.

Ook lezen

Natuurlijke schuilplaatsen voor zoöplankton: Welke drijfplanten voor vijver en tuinvijver?

LEES HET ARTIKEL

Veelgestelde vragen

— Wat is het verschil tussen Daphnia magna en pulex?

Magna is groter en productiever; pulex is kleiner en beter geschikt voor pootvisjes.

— Wat eten watervlooien?

Microscopische algen, bacteriën en fijne deeltjes. In een kweek: groen water, of zeer weinig gist of spirulina.

— Kunnen watervlooien een groene vijver helderder maken?

Ja, ze filteren microscopische algen, maar in een vijver met vissen worden ze snel opgegeten.

— Waarom sterft mijn watervlooienkweek?

Meestal door te veel voeren, overmatige warmte of zuurstofgebrek. Voer minder, zorg voor schaduw en belucht voorzichtig.

Samengevat

• Magna voor productiviteit, pulex voor pootvisjes.
• Bak van 50 tot 200 l in halfschaduw, water zonder chloor of zeep.
• Groen water als ideale voeding, nooit te veel voeren.
• Zeer zachte beluchting, enkele ondergedoken planten.
• Oogst wekelijks een kwart tot een derde van de populatie.

Laatst bijgewerkt: 28 september 2026.