Hoe maak je een vijver schoon?

Het uitbaggeren van een vijver bestaat uit het verwijderen van de materialen die zich in het water hebben opgehoopt. Over het algemeen wordt een vijver uitgebaggerd na een teveel aan organisch materiaal. Slib is meestal het belangrijkste probleem in de meeste vijvers.

Het is een delicate maar onmisbare ingreep om het natuurlijke evenwicht van uw vijver te behouden. Het fundamentele doel van het project is de vijver te ontlasten van wat zich heeft opgehoopt. Als men een vijver laat dichtslibben, bestaat het risico dat hij eutrofieert en in een moeras verandert. Het is belangrijk om op de juiste manier te baggeren. Sommige vijvers met een kwetsbaar biotoop zijn gevoelig voor het mechanisch verwijderen van slib. Er bestaan verschillende oplossingen om vijvers op lange termijn op natuurlijke wijze uit te baggeren.

Met andere woorden: een vijver uitbaggeren komt neer op het beperken van de ophoping door de in het water opgehoopte sedimenten af te voeren. Verschillende technieken maken dat inderdaad mogelijk.

In dit artikel bekijken we de bekendste technieken en noemen we ook enkele methoden die op het eerste gezicht minder bekend zijn, maar hun waarde zeker hebben bewezen. Elke techniek heeft haar voordelen en beperkingen, en men mag niet uit het oog verliezen dat het uitbaggeren van een vijver ook een aanzienlijke investering en dus een flink budget kan vergen, dat nauw samenhangt met de gekozen baggertechniek. Het is zeker door met al deze aspecten (kosten, doeltreffendheid, respect voor het milieu enz.) rekening te houden dat er een keuze zal worden gemaakt.

Bijgewerkt op 1 november 2026 — De experts van Foudebassin

Het zogenoemde mechanische baggeren

Deze baggermethode voor vijvers maakt gebruik van machines. Er worden bakken ingezet die vanaf de oever, vanaf het wateroppervlak of zelfs vanaf de bodem van de vijver de hinderlijke materialen weghalen. Tijdens deze ingreep worden verschillende soorten machines gebruikt. We noemen de graafmachine (gemakkelijk te besturen en geschikt voor vijvers van ongeveer 15 meter breed); de spinnenbagger (bruikbaar vanaf de oever maar ook in het water, al is hij onbruikbaar in moerassige gebieden); de bakkenbagger op ponton (bruikbaar voor vijvers tot 20 m breed); de amfibische bagger of amphidredge (met beweegbare poten die perfect zijn gemaakt om op water te drijven; het is een van de meest geschikte machines voor moerassige zones); de dragline (een machine waarvoor een stabiele ondergrond en een vrije oever nodig zijn om te kunnen manoeuvreren).

Mechanisch baggeren heeft het voordeel sneller te gaan dankzij de inzet van machines die voor de taak zijn gemaakt. Daarom wordt het, « in Frankrijk, sinds de jaren 1990 in meer dan 60 % van de gevallen gebruikt voor het verwijderen van grindrijke en niet-verontreinigde sedimenten, alle waterwegen samengenomen ». Toch kan deze techniek duur uitvallen. Bovendien richt ze forse schade aan de oever aan. Dat komt door de verplaatsingen van de gebruikte machines, die doorgaans zwaar zijn. Daarom zal mechanisch baggeren, hoe snel het ook gaat, de komende jaren misschien steeds minder worden toegepast.

Een vijver droog baggeren

De techniek bestaat erin de vijver eenvoudigweg leeg te maken. Als de vijver droog ligt, is hij voor allerlei machines gemakkelijker toegankelijk om hem te ontdoen van wat er niet in thuishoort, namelijk de nutteloze materialen. Het gaat niet noodzakelijk meer om de hierboven genoemde machines. Ook andere machines, zelfs die welke niet voor het baggeren van vijvers zijn gemaakt, kunnen worden gebruikt, omdat het droogleggen van de vijver het mogelijk maakt over de bodem te rijden en de materialen op te halen met een moerasbulldozer en een laadschop, of met een tractor met kipper.

Hydraulisch baggeren of zuigbaggeren

Een van de grootste voordelen van deze techniek is dat schade aan de oever wordt vermeden. Hydraulisch baggeren bestaat uit het opzuigen van het mengsel van water en slib en het via een leiding wegpompen naar een andere, daarvoor voorbereide vijver. Zoals hierboven gezegd, hoeven er bij deze methode geen machines over de oever te rijden. Voor het werk is specifiek materieel nodig. We noemen onder andere: de zuigbagger met horizontale desintegrator (hij snijdt de materialen los en gebruikt een afvoerleiding om ze naar buiten te zuigen); de zuigbagger met roterende, horizontale desintegrator (bedoeld om zware materialen en vegetatie te verwijderen; hij kan de in de vijver opgeslagen materialen optillen en laten uitdruppelen voordat ze worden opgezogen); de zuigbagger met waterdrukdesintegrator of roterende desintegrator (hij maakt het mogelijk materialen los te maken door rotatie of met een straal water onder druk); de dompelpomp (een pomp die diep in een vijver kan zakken om materialen op de bodem weg te halen; hij is gemaakt om tot 20 meter onder water te werken).

Bio-augmentatie

Dit wordt een biologische baggermethode genoemd. Dat komt doordat de techniek van bio-augmentatie niet echt neerkomt op baggeren. Ze maakt eerder gebruik van een werkwijze met natuurlijke nuttige bacteriën. Die verspreiden zich in het watermilieu en verlagen het slibniveau op de bodem van de vijver. Dit procedé wordt steeds vaker gekozen vanwege zijn doeltreffendheid. Toch is de keuze ervoor niet alleen aan die doeltreffendheid te danken. Het is bovendien een techniek waarvoor geen gespecialiseerde machines nodig zijn. Het voordeel is dus dat het om een goedkopere techniek gaat. Bovendien maakt bio-augmentatie het mogelijk het ecosysteem van de vijver te behouden doordat baggeren in de eigenlijke zin wordt vermeden. Het is nuttig te benadrukken dat bio-augmentatie moet worden gecombineerd met een vijverbeluchter om het water van zuurstof te voorzien en zo de bacteriën doeltreffender te laten werken.

Zacht baggeren

Zacht baggeren wordt zelden toegepast. Bij deze techniek wordt een schepnet gebruikt, in de vorm van een soort schepper, om de materialen op te halen die zich op de bodem van de vijver hebben afgezet. Technisch gezien is dit een moeilijke ingreep. De methode vergt niet alleen veel werktijd, maar zal ook uitputtend blijken als men bedenkt hoeveel slib er op de bodem van de vijver kan liggen.

De 5 baggermethoden in één tabel

Deze tabel zet de hierboven beschreven methoden naast elkaar, zodat u ze in één oogopslag kunt vergelijken. Er staat bewust geen prijs in: de kosten hangen af van het slibvolume, de toegankelijkheid en de afvoer van het slib, en worden per offerte berekend.

Baggeren of biologisch behandelen: hoe kiezen

Drie vragen volstaan om de richting te bepalen: kan de vijver worden leeggemaakt, bedekt het slib bijna de hele bodem en is het milieu kwetsbaar? Als er veel slib is en de vijver kan worden leeggemaakt, blijft droog baggeren de meest directe oplossing. Is het milieu kwetsbaar of wilt u machines vermijden, dan zijn afzuigen en daarna een biologische behandeling milder voor de oevers en de fauna.

Om te begrijpen hoe slib ontstaat en hoe u voorkomt dat het terugkomt, leest u onze gids Hoe voorkomt u slib en raakt u het kwijt, en ook de gids over de natuurlijke vijver.

Voordat u begint: regelgeving en voorbereiding

In Frankrijk vallen waterpartijen van meer dan 0,1 ha onder rubriek 3.2.3.0 van de nomenclatuur van de Franse « waterwet »: aangifte tussen 0,1 en 3 ha, vergunning vanaf 3 ha. Sinds 2020 maakt het leegmaken deel uit van deze rubriek en legt het besluit van 9 juni 2021 de algemene voorschriften vast. Wij hebben geen aparte rubriek voor baggeren gevonden: de procedure hangt af van uw vijver. Een voorbeeld van een prefectoraal besluit van de Gers (2018) staat het baggeren van een drooggelegde vijver toe, met afvoer van de materialen buiten de begrenzing van de waterpartij en bescherming van de aanwezige soorten.

In België wendt u zich tot uw gemeente en het gewestelijk bestuur vóór u gaat baggeren of leegmaken.

• Neem contact op met de departementale directie voor de territoria (Frankrijk) of met uw gemeente (België) voordat u de vijver leegmaakt of uitbaggert.
• Voorzie waar het slib wordt afgevoerd: bezinkvijver, toegelaten perceel, geschikte verwerkingsketen.
• Bescherm de fauna: vissen die in veiligheid moeten worden gebracht, amfibieën en ongewervelden op de bodem die moeten worden gespaard.
• Vraag meerdere gedetailleerde offertes, met het geschatte slibvolume, de afvoer van het slib en de toegang tot de werf.

Deze pagina vervangt geen juridisch advies: controleer de geldende versie van de teksten en de lokale regels.

Veelgestelde vragen

Lees ook: Hoe voorkomt u slib en raakt u het kwijt? · Hoe voorziet u het water van een vijver van zuurstof? · De gids over de natuurlijke vijver

Lees ook: Een oude tuinvijver renoveren: diagnose, herstel of herbouw

Bronnen

• Advocatenkantoor Landot & associés, « Onderhoud en lediging van waterpartijen », 20 oktober 2023 — rubriek 3.2.3.0, besluit van 9 juni 2021 (NOR TREL2018473A), Raad van State van 19 oktober 2023
• Prefectuur van de Gers, prefectoraal besluit nr. 32-2018-08-02-003 van 2 augustus 2018 — voorbeeld van voorschriften voor lediging en baggeren van een bestaande waterpartij