Kikkers, padden en salamanders in de vijver: verwelkom ze zonder uw vissen te schaden

Op een ochtend in maart drijven er geleiachtige klompen vlak bij de oever. Enkele weken later verzamelen honderden zwarte kikkervisjes zich in de zon, en in juni klinkt er een kikkerconcert in de tuin. Voor veel vijvereigenaars is dat een echte vreugde; voor anderen een bron van bezorgdheid: zullen de vissen alles opeten, zullen de kikkers de buren storen, mag je ze verplaatsen? Een tuinvijver kan een uitstekende schuilplaats voor amfibieën worden, op voorwaarde dat u ondiepe zones, gemakkelijke uitgangen en schuilplaatsen op het land voorziet en aanvaardt dat deze dieren wettelijk beschermd zijn.

Welke amfibieën leven in een Belgische vijver

België telt een vijftiental amfibieënsoorten. Een handvol daarvan koloniseert regelmatig tuinvijvers, vaak spontaan, al vanaf het eerste of tweede jaar.

Padden en bruine kikkers leven alleen tijdens de voortplanting in het water; de rest van het jaar jagen ze op het land, soms op enkele honderden meters van de vijver. Groene kikkers zijn veel sterker aan het water gebonden en blijven de hele zomer aan de waterkant. Watersalamanders brengen in het voorjaar enkele maanden in het water door voordat ze terugkeren naar het land.

Voortplantingskalender

Deze kalender heeft een belangrijke praktische consequentie: de grote schoonmaak van de vijver gebeurt aan het einde van de zomer of aan het begin van de herfst, niet in het voorjaar. Een vijver in maart leegmaken of uitbaggeren betekent dat de legsels van dat jaar worden vernietigd. In het voorjaar beperken we ons tot het verwijderen van drijvend afval, zonder de planten met eieren aan te raken.

Stranden en schuilplaatsen aanleggen

Een amfibievriendelijke vijver hoeft niet per se een «wilde» vijver te zijn. Enkele aanpassingen volstaan, en de meeste passen uitstekend in een siervijver.

Een flauw aflopende oever. Dit is het belangrijkste element. Een verticale oever of een gladde wand van een voorgevormde vijver is een val: jonge kikkers en padden die uit het water komen, kunnen niet weer omhoog. Een grind- of kiezelstrand met een geringe helling maakt het mogelijk overal in en uit het water te gaan. Bij gebrek daaraan volstaan een kokosmat, een beplante zak of een ruwe plank die als helling is neergelegd.

Ondiepe en zonnige zones. Eieren en kikkervisjes ontwikkelen zich het best in 10 tot 30 cm water dat snel opwarmt in de zon. Ook komen vissen daar het minst wanneer de begroeiing dicht is.

Onderwater- en oeverplanten. Salamanders vouwen hun eieren in de bladeren van soepele onderwaterplanten; padden wikkelen hun eisnoeren rond de stengels. Een beplante zone met moesdistel, watermunt, moerasvergeet-mij-nietjes en inheemse zuurstofplanten biedt zowel een plek om eieren af te zetten als beschutting en voedsel (algen en afval voor de kikkervisjes).

Schuilplaatsen op het land. Een stapel dood hout, enkele grote stenen, een haag, een strook grasland die slechts één of twee keer per jaar wordt gemaaid: daar brengen amfibieën in de zomer de dag door en overwinteren ze. Op enkele meters van de vijver is dit «rommelige» hoekje net zo waardevol als het water zelf.

Geen dodelijke valstrikken. Putdeksels, open pompputten en skimmers kunnen jonge amfibieën in de val lokken: een fijn rooster of een klein hellinkje aan de binnenkant volstaat vaak. Robotmaaiers die 's nachts werken zijn ook gevaarlijk voor rondtrekkende padden en kikkers: laat ze overdag werken.

Vissen en kikkervisjes: kunnen ze samenleven?

Dit is de vraag die gevoelig ligt. Het eerlijke antwoord: de meeste vijvervissen eten de eieren en kikkervisjes, en een grote populatie koi of goudvissen verhindert vrijwel elke voortplanting van kikkers en salamanders. Er zijn echter enkele nuances.

Tussenoplossingen werken goed: een satellietvijver zonder vissen die visueel verbonden is met de hoofdvijver, een laguneerzone die door een onder water gemetseld muurtje wordt afgescheiden, of een dicht beplant drijvend eiland waaronder de kikkervisjes zich verbergen. Om tijdelijk een specifieke kikkerdril te beschermen, beschrijft ons artikel over het isoleren van kikkervisjes de methode, waarbij ze in dezelfde vijver blijven en niet worden vervoerd.

Omgekeerd vormen amfibieën geen enkel gevaar voor volwassen vissen. Groene kikkers kunnen soms een heel klein visje opeten, maar hun impact blijft verwaarloosbaar. Salamanders eten vooral insectenlarven, waaronder muggenlarven.

Winter van amfibieën

Amfibieën overwinteren niet allemaal op dezelfde plek, en dat is belangrijk voor het onderhoud:

• Padden en salamanders overwinteren voornamelijk op het land, ingegraven onder dood hout, stenen, hopen bladeren of compost. Daarom is het belangrijk om in de herfst niet alles op te ruimen.
• Groene kikkers en een deel van de bruine kikkers kunnen in het water overwinteren, rustend in de modder op de bodem. Ze ademen dan via hun huid en hebben voldoende zuurstofrijk water nodig.

In de praktijk: we vermijden het om slib in de winter volledig te verwijderen, houden bij strenge vorst een opening in het ijs (zonder het ooit met een hamer stuk te slaan; de schokgolven veroorzaken stress bij alles wat op de bodem leeft) en verwijderen in de herfst de bladeren die zouden rotten en zuurstof verbruiken. Zachte beluchting in de winter komt zowel vissen als amfibieën ten goede.

Beschermde soorten: wat de wet zegt

Inheemse amfibieën zijn in België beschermd. In Wallonië verbiedt de natuurbeschermingswet, behoudens afwijking, het vangen, doden, opzettelijk verstoren of vervoeren van deze dieren, evenals het vernietigen van hun eieren of voortplantingsplaatsen. De kamsalamander behoort bovendien tot de soorten van de Europese Habitatrichtlijn (92/43/EEG), die een strikte bescherming oplegt.

Concreet betekent dit:

• Men verzamelt geen kikkerdril uit een greppel of vijver om de eigen vijver te «bevolken», en men verplaatst geen kikkervisjes van de ene locatie naar de andere.
• Men verwijdert geen gevestigde kikkers of watersalamanders, ook niet als ze voor overlast zorgen.
• Amfibieën komen vanzelf: een goed aangelegde vijver wordt vaak binnen één of twee lentes gekoloniseerd.

De gedetailleerde regels en eventuele uitzonderingen vallen onder de regionale natuurdienst. Win bij twijfel vóór elke ingreep informatie bij deze dienst in.

Problemen: gekwaak, invasieve soorten

Gekwaak. Vooral groene kikkers kwaken, in koor, van mei tot juli en soms tot laat in de avond. De pad en de bruine kikker zijn veel stiller. Omdat de dieren beschermd zijn, kunt u alleen vooraf maatregelen nemen: leg een nieuwe vijver op voldoende afstand van naburige slaapkamers aan en houd er rekening mee dat een grote, zonnige vijver met brede drijvende bladeren meer groene kikkers aantrekt. Het gekwaak blijft hoe dan ook seizoensgebonden.

Exotische soorten. De stierkikker, een grote Noord-Amerikaanse soort, staat op de Europese lijst van invasieve uitheemse soorten (Verordening 1143/2014): hij verslindt inheemse amfibieën en mag nooit worden uitgezet. Ook Amerikaanse rivierkreeften, waarvoor eveneens regels gelden, richten grote schade aan bij legsels en kikkervisjes. Ziet u een van deze soorten, meld deze dan in plaats van ze te verplaatsen.

Behandelingsmiddelen. Amfibieën ademen deels via hun huid en zijn gevoelig voor veel producten. Kies bij een waterbehandeling voor biologische oplossingen, houd u aan de doseringen en vermijd behandeling tijdens de paaiperiode.

Veelvoorkomend geval: een voorgevormde vijver van 600 liter met gladde wanden en enkele goudvissen. Elke zomer verdrinken jonge padden wanneer ze proberen eruit te komen. Een met planten begroeide zak die aan de rand is bevestigd en een platte, boven het water uitstekende steen volstaan om deze valkuil in een doorgangsplek te veranderen.

Wilt u meer doen voor de biodiversiteit? Bekijk dan onze gidsen over het aanleggen van een natuurlijke vijver en over het aantrekken van biodiversiteit in de tuin.

Lees ook

Om een legsel in uw eigen vijver te beschermen: Hoe kan ik kikkervisjes in mijn vijver isoleren?.

HET ARTIKEL LEZEN

Veelgestelde vragen

— Eten vissen kikkervisjes?

Ja, de meeste vijvervissen eten eitjes en kikkervisjes. Kikkervisjes van padden worden minder vaak gegeten. Om amfibieën te bevorderen, voorziet u een sterk beplante of afgescheiden zone zonder vissen.

— Wanneer leggen kikkers eitjes in een vijver?

In België legt de bruine kikker al vanaf februari-maart eitjes, de gewone pad in maart-april, salamanders van maart tot juni en groene kikkers in mei-juni.

— Kun je kikkers of kikkerdril verplaatsen?

Nee. Inheemse amfibieën zijn beschermd: in Wallonië is het verboden ze te vangen, te vervoeren of hun legsels te vernietigen, behalve met een afwijking.

— Hoe help je jonge kikkers om uit de vijver te komen?

Met een zacht glooiend strand, een kokosmat of -zak die aan de wand is bevestigd, of een ruwe plank die als helling is geplaatst.

Samengevat

• Bruine kikker, gewone pad, groene kikkers en salamanders zijn de vaste bezoekers.
• Ei-afzetting van februari tot juni: maak de vijver aan het einde van de zomer schoon, niet in het voorjaar.
• Een zacht glooiend strand, beplante ondiepe zones en schuilplaatsen op het land zijn essentieel.
• Vissen eten eitjes en kikkervisjes: een aparte zone zonder vissen maakt een groot verschil.
• Inheemse amfibieën zijn beschermd; de stierkikker is een invasieve soort.

Laatste update: 3 oktober 2026.