Koi-karpervariëteiten: de complete gids voor de 16 families en hoe je ze herkent

Aan de rand van een verkooptank lijken de etiketten op een Japans restaurantmenu: Kohaku, Shiro Utsuri, Yamabuki Ogon, Ochiba Shigure… Het is niet vreemd als je uiteindelijk "de rood-witte" of "de gele" zegt. Toch volgen deze namen een vrij eenvoudige logica, en zodra je drie of vier Japanse woorden kunt lezen, kun je de meeste koivariëteiten vanzelf indelen in een vijftiental grote families. Deze gids geeft je dat kader, familie per familie, met wat er echt toe doet voor een vijverbezitter: de winterhardheid, de groei en de mate van verzorging die elke groep vereist.

Waar komen koinaam vandaan: een Japanse naam lezen

Een koinaam is bijna altijd een korte beschrijvende zin. Vaak begint die met de kleur of het patroon en eindigt hij met het type vis. "Shiro Utsuri" is letterlijk een vis met een zwarte basis en wit; "Ki Bekko", een gele vis met zwarte vlekken; "Gin Rin", zilverkleurige schubben. Met een handvol woorden kun je de meeste etiketten ontcijferen.

Twee andere begrippen komen voortdurend terug. De shiroji duidt de kwaliteit van de witte basiskleur aan, en de kiwa de scherpte van de achterrand van een rood kleurvlak. U zult deze begrippen horen zodra er over kwaliteit wordt gesproken, ongeacht de variëteit. Ten slotte kan één en dezelfde koi meerdere labels tegelijk dragen: een “Doitsu Hariwake Gin Rin” combineert schubben, kleur en glans. Het is geen extra variëteit, maar een combinatie.

Deze indeling verklaart ook waarom de aantallen zo sterk verschillen van het ene boek tot het andere: sommige tellen ongeveer honderd variëteiten, andere dertig. In werkelijkheid delen wedstrijdjury's de vissen in categorieën in (doorgaans ongeveer vijftien, met verschillen naargelang de organisatoren), en het is deze logica van families die wij hier volgen.

De Gosanke: Kohaku, Taisho Sanke, Showa Sanshoku

De drie “grote” variëteiten vormen op zichzelf al een aanzienlijk deel van de bekroonde vissen. Ze hebben een diepe rode kleur gemeen, maar hun opbouw verschilt.

• Kohaku: witte basis, rode kleurvlakken. Niets anders. Dit is de eenvoudigst te beschrijven en moeilijkst goed te krijgen variëteit, omdat elk gebrek zichtbaar is: gelig wit, verbleekt rood, vage randen. De subtypen worden genoemd naar de verdeling van het rood (Nidan voor twee vlekken, Sandan voor drie, Inazuma voor een doorlopende bliksemvorm, enzovoort).
• Taisho Sanke (vaak afgekort tot Sanke): een Kohaku waaraan kleine zwarte vlekken op het wit en soms op het rood zijn toegevoegd. Traditioneel blijft de kop vrij van zwart.
• Showa Sanshoku: de omgekeerde opbouw. Zwart maakt deel uit van de structuur van de vis, omhult het lichaam, loopt door tot op de kop en markeert vaak de basis van de borstvinnen. Rood en wit worden in dit zwart aangebracht.

Een jonge Sanke van een jonge Showa onderscheiden is de klassieker onder beginners, en zelfs onder professionals bij zeer kleine exemplaren. We wijden er een uitgebreide gids aan, want hier wordt een groot deel van de waarde van een vis bepaald. Wat kwaliteit en prijs betreft, moet u alvast onthouden dat Gosanke weinig ruimte laten voor onnauwkeurigheid: een witte basis blijft alleen wit in schoon water, en rood verbleekt in water met weinig mineralen of te veel organisch materiaal. Om een budget te bepalen, beschrijft ons artikel over het schatten van de prijs van een koi de criteria die de waarde verhogen.

Utsurimono en Bekko: koikarpers met een zwarte basis

Deze twee families hebben allebei zwart en een tweede kleur, waardoor ze vaak met elkaar worden verward. Het criterium is de plaats van het zwart.

• Utsurimono: zwarte vis waarop een kleur is aangebracht. Shiro Utsuri (zwart en wit), Hi Utsuri (zwart en oranjerood), Ki Utsuri (zwart en geel, zeldzamer). Het zwart loopt op de kop en daalt af tot onder de zijlijn, zoals bij de Showa, waarvan de Utsuri een naaste verwant is.
• Bekko: vis met een effen kleur (wit, rood of geel), uitsluitend op de rug bezaaid met zwarte vlekken. Shiro Bekko, Aka Bekko, Ki Bekko. De kop is in principe schoon.

Ezelsbruggetje: de Utsuri lijkt op een Showa zonder rood, de Bekko op een Sanke zonder rood. Het zwart van deze vissen is bij aankoop zelden "af". Bij jonge Shiro Utsuri kan het zich jarenlang uitbreiden en de tekening volledig veranderen. Dat is boeiend om te volgen, maar maakt de aankoop van jonge exemplaren nogal onvoorspelbaar.

Asagi, Shusui en blauwachtige koikarpers

De Asagi is een van de oudste vormen. Zijn blauwgrijze rug draagt een netwerk van lichter omrande schubben, als een net, en het oranjerood verschijnt op de wangen, flanken en de basis van de vinnen. Een mooie Asagi heeft een regelmatig netwerk en een heldere kop, zonder vlekken.

De Shusui is de Doitsu-versie van de Asagi: de huid is kaal, met een rij grote blauwe schubben langs de ruggengraat en vaak aan weerszijden van de zijlijn. Het rood volgt dezelfde logica als bij de Asagi.

Twee andere groepen draaien om blauw. De Koromo zijn Kohaku waarvan de rode schubben worden geaccentueerd door een donkerblauwe rand (Ai Goromo), wat een druiventrosseffect geeft wanneer de vis volwassen wordt. De Goshiki ("vijf kleuren") combineren wit, rood, zwart, blauw en grijs op een netvormige ondergrond; hun ondergrond wordt vaak donkerder in koud water en lichter in de zomer. Deze blauwachtige koikarpers zijn over het algemeen sterk, en hun schoonheid komt vooral met de leeftijd tot uiting.

Ogon, Hikarimono en metallic koikarpers

Hikarimono omvatten alles wat glanst. Ze worden onderverdeeld in drie subfamilies:

• Hikari Muji: effen metallic. Yamabuki Ogon (goudgeel), Platinum of Purachina (platinaatwit), Orenji Ogon (oranje), Matsuba Ogon (schubben met een donker centrum, dennenappel-effect).
• Hikari Moyomono: metaalkleurige koi met een patroon, zonder structurerend zwart. Hariwake (zilver en goud of oranje), Kujaku (een netwerk van donkere schubben op een metallic witte basis met een oranje patroon), Yamato Nishiki (metallieke Sanke), Kikusui (Doitsu Hariwake).
• Hikari Utsurimono: metaalkleurige koi met een zwarte basis, zoals de Kin Showa of de Gin Shiro.

Metaalkleurige koi trekken van ver de aandacht en groeien doorgaans goed. Daar staat tegenover dat hun glans alles onthult: een kras, dof slijm of troebel water valt onmiddellijk op. De Purachina heeft trouwens zijn eigen onderhoudsgids, want een stralend platinawit behouden vereist echte nauwgezetheid.

Kawarimono: Chagoi, Soragoi, Kigoi, Ochiba

Kawarimono betekent ongeveer « de anderen ». Het is de verzamelcategorie voor niet-metallieke koi die niet in een andere familie passen, en het is de categorie die wij beginners het vaakst aanraden.

• Chagoi: bruingroen, theekleurig, met duidelijk getekende schubben. Groeit snel en wordt groot en staat bekend als de meest tamme van de vijverbewoners.
• Soragoi: egaal grijsblauw, met hetzelfde temperament als de Chagoi.
• Kigoi: egaal citroengeel, niet-metalliek. Zeer helder onder het wateroppervlak.
• Karashigoi: mosterdgeel, vaak ontstaan uit kruisingen met de Chagoi, groot en rustig.
• Benigoi: intens egaal oranjerood.
• Ochiba Shigure: een grijsblauwe basis met bruine vlakken, « herfstbladeren op het water ».
• Kumonryu: zwart-witte Doitsu waarvan het patroon in de loop van de seizoenen sterk kan veranderen.
• Matsuba en Kage: patronen als dennenappels of een netvormige schaduw.

Deze koi hebben meer te bieden dan alleen hun kleur: in een schuwe groep zet een Chagoi of Soragoi die uit de hand komt eten vaak de andere vissen ertoe aan hetzelfde te doen. Het zijn ook vissen die hun charme behouden, zelfs als het water niet perfect is, wat bij een Kohaku niet het geval is.

Tancho en Goshiki: de bijzondere variëteiten

De Tancho is geen variëteit maar een kenmerk: één enkele rode vlek, bij voorkeur rond, op de kop en geen andere rode kleur op het lichaam. Hij doet denken aan de Japanse kraanvogel en is een van de meest gewilde koi. Er bestaan Tancho Kohaku (zuiver wit met alleen de vlek), Tancho Sanke (met de sumi van een Sanke) en Tancho Showa. De Tancho is niet per se stabiel: de vlek kan na verloop van tijd vervormen of verdwijnen, wat deel uitmaakt van het aankooprisico.

De Goshiki is hierboven al genoemd bij de blauwachtige variëteiten, maar verdient een aparte vermelding omdat hij sterk verandert afhankelijk van de watertemperatuur en het seizoen. Beoordeel een Goshiki nooit op basis van slechts één winterse observatie.

Twee andere overkoepelende kenmerken vullen het schema aan: de Kinginrin (reflecterende schubben, vaak afgekort tot Gin Rin) en de Doitsu (weinig of geen schubben). Ze kunnen met bijna alle families worden gecombineerd. Onze gids over koischubben legt hun oorsprong en gevolgen voor het onderhoud uit.

Welke variëteit voor beginners en welke voor een collectievijver

De juiste keuze hangt minder af van uw smaak dan van uw vijver. Een prachtige Kohaku in matig water wordt een matige Kohaku; een Chagoi in datzelfde water blijft een zeer mooie Chagoi. Dit zijn de belangrijkste types die we bij advies tegenkomen:

• Eerste koivijver, recente filtratie: kies voor effen Kawarimono en een of twee Ogon. Ze vergeven de kinderziektes van het filter en wennen snel aan u.
• Goed gefilterde en gecontroleerde vijver, behoefte aan kleur: voeg Asagi, Bekko of Hariwake toe; die zijn gemakkelijker te houden dan Gosanke, maar zeer decoratief.
• Collectievijver (overgedimensioneerde filtratie, regelmatige analyses, stabiel water): hierin komen Gosanke, Utsurimono en Tancho volledig tot hun recht.

Denk ook aan het visuele evenwicht: een vijver die uitsluitend uit rode en witte vissen bestaat, oogt van bovenaf al snel eentonig. Eén of twee gele, blauwachtige of metallic vissen zorgen voor diepte. En ongeacht de variëteit blijft de uiteindelijke grootte hetzelfde: een volwassen koi wordt vaak meer dan 60 cm lang, wat veel meer invloed heeft op het benodigde watervolume dan de kleur. Voor het algemene beheer van een koi-kwekerij behandelt ons dossier over het kweken van koikarpers de basis.

Overzichtstabel: kleur, groei, indicatieve prijs, sterkte

Deze tabel geeft trends weer die in tuinvijvers zijn waargenomen, geen absolute regels: de lijn, de kweker en de kweekomstandigheden zijn vaak belangrijker dan de variëteit. De prijzen worden uitgedrukt in relatieve niveaus, bij gelijke kwaliteit.

Om vooruitgang te boeken, gaat er niets boven observeren. Plaats een koi enkele ogenblikken in een doorzichtige bak, bekijk haar van boven en vervolgens van opzij, en fotografeer haar elk jaar in hetzelfde seizoen. Na twee of drie jaar zult u de sumi zien toenemen, het rood fijner zien worden of eroderen, en leert u meer dan met welke namenlijst dan ook.

Lees ook

Zodra de variëteit is gekozen, moet u ze nog goed verzorgen: Hoe verzorgt u koikarpers?.

HET ARTIKEL LEZEN

Veelgestelde vragen

— Hoeveel koivariëteiten bestaan er?

Er zijn meer dan honderd namen van variëteiten, maar die worden gegroepeerd in ongeveer vijftien grote families. De wedstrijdclassificaties verschillen enigszins per organisator; de grote groepen blijven hetzelfde.

— Wat is het verschil tussen een Kohaku en een Sanke?

De Kohaku is wit met rode vlekken, zonder zwart. De Taisho Sanke voegt kleine zwarte vlekken toe op het wit (en soms op het rood), maar normaal nooit op de kop.

— Welke koivariëteit kiest u als beginner?

De eenkleurige en winterharde koi: Chagoi, Soragoi, Ogon of Kigoi. Ze zijn sterk, groeien goed, laten zich gemakkelijk tam maken en verliezen hun aantrekkingskracht niet als het water niet perfect is.

— Kan een koi van kleur veranderen tijdens het groeien?

Ja. Het zwart (sumi) van veel variëteiten komt jarenlang tevoorschijn of verdwijnt, het rood kan intenser of lichter worden en blauwachtige koi worden donkerder met de leeftijd. Dat is normaal en vaak gewenst.

Samengevat

• Een koinaam wordt gelezen als een beschrijving: achtergrondkleur, kleuren van het patroon, metaalglans, type schubben.
• De drie Gosanke (Kohaku, Taisho Sanke, Showa) domineren de wedstrijden, maar vereisen onberispelijk water.
• Utsurimono en Bekko zijn de koi met zwart; Asagi, Shusui, Koromo en Goshiki zijn de blauwachtige variëteiten; Hikarimono zijn de metaalachtige.
• De Kawarimono (Chagoi, Soragoi, Kigoi, Ochiba) zijn het meest winterhard en het gemakkelijkst voor beginners.
• Tancho, Kinginrin en Doitsu zijn transversale kenmerken die met de andere families worden gecombineerd.

Laatst bijgewerkt: 3 oktober 2026.