Koi of goudvis die op zijn zij ligt: slaapziekte, zwemblaas of een noodgeval?

Een koi onbeweeglijk op zijn zij op de bodem van de vijver zien liggen, is een van de meest angstaanjagende taferelen voor een eigenaar. U denkt dat hij dood is, totdat hij een vin beweegt. Een vis die op zijn zij ligt, is op zichzelf geen ziekte maar een symptoom, en de oorzaken variëren van een eenvoudige spijsverteringsstoornis tot een levensbedreigende noodsituatie. Zo kunt u binnen enkele minuten het verschil herkennen en de handelingen uitvoeren die hem kunnen redden.

Eerste vraag: één vis of meerdere?

Dit is de aanwijzing waarmee u de oorzaken het snelst kunt onderscheiden.

• Meerdere vissen die tegelijk op hun zij liggen of apathisch zijn: de oorzaak is collectief. Het water, de zuurstof of een besmettelijke ziekteverwekker.
• Eén vis: de oorzaak is individueel. Zwemblaas, verwonding, inwendige infectie, leeftijd.

Collectieve oorzaken

— Een probleem met water of zuurstof

Dit is het eerste wat u moet controleren, want het is de meest urgente en meest voorkomende oorzaak. Nitriet- of ammoniakwaarden boven de drempelwaarden, een sterk gedaalde pH of zuurstofgebrek in de vroege ochtend maken vissen « slap ». Ze ademen snel, blijven dicht bij de bodem of juist aan het oppervlak en eindigen vervolgens op hun zij.

— De slaapziekte van de koi

De oorzaak is een virus, het Carp Edema Virus (CEV), dat in de jaren 1970 in Japan werd geïdentificeerd en tegenwoordig in Europa voorkomt. De getroffen koi's blijven op de bodem liggen, vaak op hun zij, alsof ze slapen. Hun ogen zijn ingevallen, hun kieuwen gezwollen en beschadigd en soms hebben ze huidlaesies. De ziekte treft vooral bij temperaturen tussen 15 en 25 °C, vaak na transport of de komst van nieuwe vissen, en kan binnen enkele dagen een groot deel van een groep doden.

Er bestaat geen medicijn tegen het virus zelf. Maar een zoutgehalte van ongeveer 0,5% (5 g niet-gejodeerd zout per liter), dat meerdere dagen wordt aangehouden, verbetert de overleving aanzienlijk: het verlicht de kieuwen en helpt de vis zijn waterhuishouding te reguleren. Een dergelijke dosering moet worden toegepast in een quarantainebak of in een vijver zonder gevoelige planten, en idealiter na bevestiging door een dierenarts, omdat de diagnose via laboratoriumanalyse wordt gesteld.

— Het koiherpesvirus (KHV)

Ernstiger nog: het veroorzaakt ook lethargie, afgestorven kieuwen en ingevallen ogen, met een zeer hoge sterfte tussen 18 en 28 °C. Elke groepssterfte onder koi's met deze symptomen rechtvaardigt een dierenartsadvies en een analyse.

De individuele oorzaken

— De zwemblaas

De zwemblaas is de met lucht gevulde zak waarmee de vis zijn drijfvermogen regelt. Wanneer deze niet goed werkt, drijft de vis met zijn kop naar beneden, draait hij op zijn rug of blijft hij zijwaarts op de bodem liggen. Goudvissen met een ronde lichaamsvorm, zoals leeuwenkoppen, oranda's of sluierstaarten, zijn hier bijzonder vatbaar voor, omdat hun organen door de fokselectie in een verkort lichaam worden samengedrukt. De oorzaken: drijvend voer dat met lucht wordt ingeslikt, constipatie, te koud water en soms een infectie.

Wat helpt:

1. Twee tot drie dagen vasten.
2. Daarna enkele gedopte en gekookte doperwten, die de darmpassage vergemakkelijken.
3. Overstappen op zinkend voer, dat enkele seconden wordt geweekt voordat het wordt gegeven.
4. Iets warmer en ondiep water in een isolatiebak, zodat de vis zich niet hoeft in te spannen.

— Een inwendige infectie of buikwaterzucht

Als de vis die op zijn zij ligt ook een opgezwollen buik of uitstaande schubben heeft, is de aandoening ernstiger. Isoleer hem en vraag advies: de prognose is gereserveerd.

— Een schok of ouderdom

Een vis die tijdens het vluchten voor een roofdier tegen een wand is gebotst, of een plotselinge temperatuurverandering heeft ondergaan, kan enkele uren versuft blijven. Ook een zeer oude vis kan zo langzaam uitdoven.

De isolatiebak, uw beste hulpmiddel

Een eenvoudige bak van 100 tot 200 liter, gevuld met vijverwater en uitgerust met een luchtpomp, maakt het mogelijk de vis van dichtbij te observeren, hem te behandelen zonder de hele vijver te behandelen en hem tegen andere vissen te beschermen. Dek de bak af met een net: een verzwakte vis kan ook springen. Ververs om de twee dagen een derde van het water.

Lees ook

Hoe geef je vissen in quarantaine een zoutbad?

LEES HET ARTIKEL

Veelgestelde vragen

— Mijn koi ligt op zijn zij: is dit slaapziekte?

Dat is mogelijk als meerdere koi lusteloos op de bodem liggen, met ingevallen ogen, in water tussen 15 en 25 °C. Controleer echter eerst het water en de zuurstof, die veel vaker de oorzaak zijn. Alleen een laboratoriumanalyse kan de ziekte bevestigen.

— Mijn leeuwenkopgoudvis zwemt ondersteboven, wat moet ik doen?

Isoleer hem in een ondiepe en iets warmere bak, laat hem twee tot drie dagen vasten en geef hem daarna gepelde doperwten en zinkend voer. De meeste gevallen verbeteren binnen een week.

— Mijn goudvis ligt op zijn zij op de bodem, gaat hij dood?

Niet per se. Als de vis ademt en reageert, handel dan snel: test het water, belucht en isoleer hem. Een vis die helemaal niet meer reageert en waarvan de kieuwen nauwelijks bewegen, is daarentegen aan het einde van zijn leven.

— Kan ik zout in de hele vijver doen?

Bij een lage dosering wel, maar planten verdragen het slecht en het wordt alleen verwijderd door water te verversen. Voor therapeutische doseringen heeft een quarantainebak altijd de voorkeur.

Samengevat

• Meerdere vissen die op de bodem liggen: water, zuurstof of een virus.
• Een ronde goudvis die ondersteboven ligt: meestal de zwemblaas.
• Water testen, beluchten, isoleren, vasten: de eerste vier handelingen.
• Slaapziekte: een zoutgehalte van ongeveer 0,5% in quarantaine en advies van een dierenarts.

Laatst bijgewerkt: 28 september 2026.